Slap

Een groot goed in het Nederlandse strafrecht is de vertrouwensrelatie tussen een verdachte en zijn advocaat. Die is (bijna) heilig.

 

Jarenlang was dat buiten iedere discussie in de rechtspraak maar de laatste jaren hebben rechters, gedwongen door de handelwijze van het openbaar ministerie, het beeld van de vertrouwensband bevestigd.

Wat was er aan de hand.

In artikel 218 van het Wetboek van Strafvordering is de vertrouwensband verankerd. Daarin staat in archaïsch Nederlands:

Van het geven van getuigenis of van beantwoorden van bepaalde vragen kunnen zich ook verschoonen zij die uit hoofde van hun stand, hun beroep of hun ambt tot geheimhouding verplicht zijn, doch alleen omtrent hetgeen waarvan de wetenschap aan hen als zoodanig is toevertrouwd.

Artsen, geestelijken, notarissen en advocaten hebben een beroepsgeheim. Dat betekent dat niets en niemand hen kan dwingen verklaringen af te leggen. In tegenstelling tot alle andere personen in Nederland. Want als anderen door een rechter als getuige worden opgeroepen zijn ze verplicht te verschijnen en moeten ze antwoord geven op de gestelde vragen. En niet zomaar antwoord. De waarheid.

Voor de geheimhouders is dit dus anders. Een meisje dat naar een arts gaat en om de pil vraagt mag er op vertrouwen dat diezelfde arts niet haar ouders inlicht. Of een gewonde patiënt met een kogel in zijn been. Die weet zeker dat de arts de politie niet zal bellen.

En ook het geheim van een gelovige die opbiecht vreemd te zijn gegaan is bij de pastoor veilig.

Voor een verdachte in een strafproces is dat niet anders.

Alle gesprekken tussen een advocaat en een cliënt vinden in vertrouwen plaats, of het nu in de gevangenis is, op het kantoor van de advocaat of aan de telefoon. Precies daarom bepaalt artikel 126aa Sv dat, als de politie telefoongesprekken opneemt en bij het afluisteren blijkt dat er cliënt-advocaat gesprekken zijn opgenomen, deze gesprekken met een geheimhouder direct en onmiddellijk vernietigd moeten worden.

Deze regel is van belang bijvoorbeeld al vanwege het feit dat Nederland een van de landen in de wereld is waar te pas en te onpas telefoongesprekken worden afgeluisterd http://bit.ly/12wqIt Tappen is tegenwoordig het belangrijkste opsporingsmiddel voor de politie geworden.

En met de vernietigings-regel uit 126aa is de politie niet altijd blij. Begrijpelijk. Want juist vanwege het feit dat een cliënt weet dat hij in vertrouwen met zijn advocaat mag en kan praten is de politie geneigd te denken dat er daarom spannende zaken worden besproken.

- ‘natuurlijk heb ik het gedaan maar dat kunnen ze toch niet bewijzen’.

- ‘kunt u mijn broer bellen om de Jumbotas met geld uit de schuur te halen? Straks vindt de politie dat geld’.

- ‘the eagle has landed’.

Dat soort teksten.

Meer dan ooit kwam de rechtspraak er in de afgelopen jaren aan te pas om over politieoptreden een oordeel te vellen. Politieoptreden dat eruit bestond dat, soms jarenlang, telefoontaps werden bewaard. En dus niet waren gewist. Bewust of per ongeluk.

Het grootste en meest pijnlijke voorbeeld van een rechtbank die het openbaar ministerie op de vingers tikte was de Hells Angels zaak.

Een zoveelste poging van justitie om ‘dat geteisem’ achter de tralies te krijgen strandde op 20 december 2007. Vertrouwelijke gesprekken in die zaak waren niet vernietigd of te laat vernietigd http://bit.ly/nXCEx De rechtbank Amsterdam was bikkelhard.

Uit die zaak werd niet eens zozeer duidelijk dat justitie welbewust de gesprekken bewaarde en gebruikte voor het onderzoek. Nee, veel meer bleek dat justitie het beroepsgeheim en de regels daaromtrent kennelijk niet belangrijk genoeg vond om netjes te werk te gaan. Officieren van justitie zeiden dat ook tegen de rechters. Zo erg is het toch niet?

Nou, dat vonden de rechters wel!

Dat strenge oordeel van rechters is een paar keer herhaald. Onlangs nog, op 9 juni 2009 door de rechtbank in Maastricht http://bit.ly/16qlMW Blijken gesprekken met een advocaat niet vernietigd dan gaat er een streep door de strafzaak.

Het is daarom dat het ministerie van justitie al een tijd bezig is met zoeken naar een oplossing. Die oplossing bleek volgens justitie jarenlang technisch onmogelijk. Maar toen er toch wel erg veel zaken sneuvelden kon er technisch toch opeens best wel veel.

Het laatste voorstel, dat nog geen wet is, komt erop neer dat advocaten standaard maximaal vijf nummers aan de politie kunnen opgeven die niet worden afgeluisterd. De raadslieden kunnen die nummers gebruiken om vrijuit met verdachten te spreken, zoals hun beroepsgeheim toelaat.

Een oplossing waar de Nederlandse Orde van Advocaten al jaren voor pleit. Prima, toch?

Opvallend waren dan ook de opmerkingen uit de Tweede Kamer deze week. Volgens PvdA-Kamerlid Ton Heerts begaat een advocaat die misbruik maakt van de nieuwe regeling een doodzonde die behalve strafrechtelijk ook tuchtrechtelijk moet worden bestraft. ‘Eén overtreding is direct rood’. Kranten doken er bovenop met koppen als Advocaat uit ambt bij misbruik beschermd nummer http://bit.ly/10g1r7

Nu ben ik nooit erg gecharmeerd van links geweest -toen ik een jaar of 13 was en een keer na een sportdag thuiskwam met een FNV shirt keek mijn vader wel erg geschrokken- maar dit soort teksten van de PvdA hebben he-le-maal niets met de inhoud te maken. Geschreeuw voor de bühne. En slap.

Want waar was de PvdA toen justitie keer op keer blunderde? En de regels welbewust overtrad? En belangrijke strafzaken mislukten? Nergens. Ze waren niet thuis.

Toen had er vanuit de Tweede kamer geroepen moeten worden: Officier van justitie moet ontslagen worden bij overtreden regels.

Maar dat heb ik niet gehoord. En ik heb er wel naar gezocht.

Slap hè?

Goedgelovig langs de Linge

De rijdende rechter tinyurl.com/dbl9ve kan het ook in het echt!

Mr. Frank Visser is vooral bekend van zijn tv-programma bij de NCRV waar hij -veelal- burenruzies behandeld en steevast afsluit met de woorden ‘dit is mijn beslissing en daar zult u het mee moeten doen’. Maar ook in werkelijkheid is de rijdende rechter, rechter. Namelijk kantonrechter in Zaandam.

Op 20 april werd er een beslissing van mr. F.M. Visser (zo staat het onderaan het vonnis) gepubliceerd.

Een oude dame was voor de rechter gedaagd door de onderneming waar zij een dagtocht had geboekt. De dagtocht had ook daadwerkelijk plaatsgevonden. In de brochure werd de deelnemers onder andere een kopje koffie en een broodmaaltijd beloofd, een gratis bingo, vele cadeaus, live muziek en een superverloting. Tevens mochten zij rekenen op een ‘leuke presentatie’ tijdens de dagtocht naar ‘een historisch dorpje langs de Linge’.

Eenmaal op de plek van de leuke presentatie aangekomen werden de deuren gesloten, kregen de bezoekers op het hart gedrukt vooral goed te luisteren en onderling niet te praten en kregen zij een presentatie voorgeschoteld over de heilzame werking van paardenmelk. Door de geneeskrachtige werking en de heilzame bestanddelen zou de paardenmelk goed helpen bij huidaandoeningen, reumatische aandoeningen, maag- en darmklachten, leveraandoeningen, stoornissen aan het hart en in de bloedsomloop en depressies.

Wie wil dat nou niet? De oude dame in ieder geval wel. Zij kocht voor iets meer dan € 3.000,- een flinke hoeveelheid van het paardenmiddel en betaalde ter plekke ruim € 400,-.

Natuurlijk kreeg de vrouw al heel snel spijt en weigerde verder nog iets te betalen waarna de verkoper haar voor de rechter sleepte.

Van die rechter kreeg zij gelijk. Volgens de rechter was er bij de tijdens de dagtocht gehanteerde verkooptechnieken sprake van een oneerlijke handelspraktijk. Natuurlijk was de vrouw goedgelovig maar het is verboden een voedingssupplement als medicijn te verkopen terwijl het algemeen bekend is dat paardenmelk niet helpt bij spataderen.

Het leerstuk van de oneerlijke en agressieve handelspraktijk komt uit Europa. In een Europese richtlijn is bepaald dat ieder EU-land in haar wetten maatregelen dient te treffen met betrekking tot dat onderwerp. Nederland heeft dat in onze eigen wetgeving weliswaar nog niet gedaan maar daar stapt de rechter vrij eenvoudig overheen.

De dame hoefde het restantbedrag niet te betalen en heeft de melk teruggestuurd. Hoe het met haar spataderen is vermeldt het vonnis niet.

Alle mensen die binnenkort een reisje langs de moezel maken, lees eerst het vonnis eens tinyurl.com/dapt3d

Tribunaal

In februari is in Cambodja het ECCC (tinyurl.com/d8q79j) begonnen. De komende jaren staan daar in elk geval 5 verdachten terecht in verband met misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden.

Aan de hand van dit verslag (tinyurl.com/c2fsfq) wordt een indrukwekkend beeld verkregen van het land waar tussen 1975 en 1979 vermoedelijk 1,4 miljoen slachtoffers vielen als gevolg van het Rode Khmer bewind.

De film “The Killing Fields” uit 1984 geeft eenzelfde realistisch beeld. De film is based on a true story. Kijk hier tinyurl.com/c5bwly voor de trailer.

Model

In Assen is vorige week een kapper veroordeeld wegens ontucht tot een voorwaardelijke gevangenisstraf met een proeftijd, een werkstraf en verplicht therapie. De straf was op zijn plaats vanwege het feit dat de kapper op een onverantwoorde wijze zijn lusten op het slachtoffer heeft botgevierd.

Wat doet het er nou toe dat de dader kapper was, zou je denken. Dat doet er in dit geval heel veel toe. De ontuchtige handelingen bestonden namenlijk uit het wrijven en woelen door het haar en het betasten en strelen van de oren en de wenkbrauwen van het slachtoffer.

Het slachtoffer had geen afspraak gemaakt. De kapper kwam tot zijn daden door -redelijk willekeurig- bij de vrouw in Emmen aan te bellen, een smoes te verzinnen en na het openen van de voordeur onverhoeds haar hoofd vast te pakken, waarna het woelen en strelen begon.

Volgens eigen zeggen gaf het de kapper een kick.

De rechters is Assen kwalificeerden het gedrag als ontucht, want het ging om seksuele gedragingen die in strijd zijn met de heersende sociaal-ethische norm. 

De kapper had tijdens de rechtzaak meegewerkt aan een psychiatrisch onderzoek waaruit naar voren kwam dat hij leed aan de ziekelijke stoornis parafilie (tinyurl.com/csb8kd) Verder was er sprake van zwakbegaafdheid. Uiteindelijk levert die combinatie een drang tot kappen op. Een drang die de kapper vaak kon weerstaan, maar niet altijd.

Het vonnis zoals dat werd gepubliceerd vermeldt niets over de fysieke of geestelijke toestand van de vrouw. Hoe traumatisch de ervaringen voor haar waren laat zich dan ook alleen maar raden. Of misschien juist wel niet…

Tijdens de strafzaak sprak de kapper niet van slachtoffer, of aangeefster, of vrouw. Hij had het over zijn model.

Het persbericht uit Assen had het over de lustkapper.

Het vonnis uit Drenthe is hier te vinden tinyurl.com/dgdopy

Risico

Op 4 februari jl. werd een uitspraak  gepubliceerd waarin een makelaar door de rechtbank in Den Haag op de vingers wordt getikt.

De kopers van een herenhuis hadden voor het sluiten van de overeenkomst hun eigen makelaar gevraagd naar bijzonderheden omtrent de buurt. De makelaar wist te vertellen dat het een rustige wijk was en zeer gewild. Maar hij vertelde er niet bij dat er in het huis van de buren een tehuis voor moeilijk opvoedbare jongeren gevestigd was. Toen de kopers daar achter kwamen stelden zij hun makelaar aansprakelijk. Zij vonden dat met moeilijk opvoedbare jongeren als buren, het huis te duur gekocht was.

De rechtbank stond voor de vraag of het gebruik van een woning als tehuis voor moeilijk opvoedbare jongeren een waardedrukkend effect had op de woning ernaast. Die vraag werd op verzoek van de rechters door een deskundige beantwoord. De deskundige was een makelaar uit dezelfde stad. Hij stelde de waarde van het herenhuis zonder rekening te houden met het risico van overlast, vast op 650.000. De waarde indien met dat risico wel rekening wordt gehouden was 617.500.

De conclusie van de rechtbank: de makelaar moest het verschil van 32.500 aan de kopers betalen.

Want: Het risico van overlast in verband met het gebruik van de naburige woning als opvanghuis voor moeilijk opvoedbare jongeren, is van een andere orde dan overlast die men in het algemeen van buren kan ondervinden en zal moeten accepteren.

Opvallend aan deze uitspraak tinyurl.com/ck9vem is dat er van overlast feitelijk geen sprake was. Uit niets blijkt dat de moeilijk opvoedbare jongeren ooit daadwerkelijk voor overlast hadden gezorgd. Geen herrie, geen lawaai, geen ellende, alleen moeilijk opvoedbaar.

Er was alleen een kans op overlast.

Hoe hoog die kans was blijkt uit de uitspraak niet. Ook niet wat de overlast zou zijn. Wat dat betreft roept de uitspraak veel vragen op. Je mag zelfs stellen dat de uitspraak generaliserend is. Moeilijk opvoedbare jongeren = overlast.

Kijk dan eens naar tinyurl.com/d25ey9

Bejaarden = overlast?

Twitter

Twitter is een internetdienst waarbij gebruikers over de hele wereld antwoord geven op de vraag, What are you doing? Door het sturen van korte berichten van maximaal 140, zgn tweets,weet iedereen wat je aan het doen bent.  Twitteraars die hebben aangegeven je te willen volgen krijgen jouw tweets rechtstreeks toegestuurd. Deze combinatie van webloggen en instant messaging creëert een nieuwe virtuele wereld.

In Nederland heeft het twitteren een grote vlucht genomen. Enkele duizenden mensen zijn momenteel actief, al is onbekend hoeveel het er exact zijn. Veel twitteraars geven namenlijk hun nationaliteit niet op.

De bekendste en een van de meest fanatieke Nederlandse twitteraars is Maxime Verhagen tinyurl.com/5pp54b

Nederland kende gisteren een primeur, de Friese journalist Jacco de Boer deed vanuit de rechtbank in Leeuwarden twitterend verslag van een rechtzaak waarin 2 zakenmannen terecht stonden die met hun speedboot een dodelijk ongeval hadden veroorzaakt. Tijdens de behandeling van de zaal werd in ongeveer 100 tweets verslag gedaan.

Dit lijkt mij een poging tot het vinden van de ultieme vorm van openbare rechtspraak. Geen toegangscontrole bij de rechtbank, niet achterin de rechtzaal tegen de rug van de verdachten aankijken terwijl je bijna niets kunt verstaan, niet wachten op het verslag in de krant van morgen en direct alle belangrijke informatie. En voor strafzaken geldt wat bij de meeste voetbalwedstrijden ook het geval is: de samenvatting is vaak veel interessanter dan de hele wedstrijd!

Het twitter-verslag is hier te vinden tinyurl.com/d9raa7 en het verslag afkomstig uit de oude media hier http://tinyurl.com/c2na5x

Digitaal

Bij de rechtbank in Rotterdam is gisteren de eerste digitale zittingszaal in Nederland in gebruik genomen. Niet langer zijn advocaten, rechters en officieren van justitie genoodzaakt apothekerstassen vol met dossiers mee te nemen naar de zitting, een laptop is voldoende om het dossier te raadplegen. De rechtbank zorgt voor een (gratis) draadloze internetverbinding.

Over de aanwezigheid van de verdachte tijdens de behandeling van zijn zaak zegt het bericht dat werd gepubliceerd op tinyurl.com/d6xr8u niets. We mogen toch aannemen dat de verdachte echt aanwezig is en niet slechts via een live verbinding. Dat zou wel een erg revolutionaire nieuwe manier van procesvoering zijn.

De digitale zittingszaal is een pilot. Als de resultaten goed zijn zal er in de toekomst meer digitale rechtspraak plaatsvinden.

Rotterdam loopt met dit project voorop in Nederlandse rechtspraak. Of dat te maken heeft met dit incident (tinyurl.com/ag9prt) zullen we wel nooit te weten komen.

Onafhankelijk

Deel van een uitnodiging die ik kreeg voor een afscheidsreceptie van een rechter die na meer dan 10 jaar afscheid neemt bij de plaatselijke rechtbank:

Zoals u weet blijf ik in de rechtspraak werkzaam. Wij zullen elkaar naar alle waarschijnlijkheid in een andere zittingszaal nog wel eens treffen. Om elke aanleiding voor discussie over de positie van de rechter te voorkomen zou ik het buitengewoon op prijs stellen als u met lege handen komt.

Natuurlijk voldoe ik aan dat verzoek graag. Met lege handen van iemand afscheid nemen voelt onfatsoenlijk, immers, zo ben ik niet opgevoed. Maar het gaat wel om een rechter.

Toch jammer dat ik de uitnodiging pas echt goed las toen ik op het punt stond te vertrekken. Autosleutels in de ene hand, ets met 3 verschillende stadszaanzichten van de plaats waar de afscheid nemende rechter lang had gewerkt in de andere hand.

Ik denk dat ik maar een mooi plekje aan mijn eigen muur zoek.

Recht (of krom)

Benni was op 12 jarige leeftijd naar NL gevlucht. Vanaf dat moment stond hij er alleen voor. Op school viel hij op, wat praatte hij vreemd en rook hij gek. Niemand kwam bij hem over de vloer, hij had immers geen thuis.

Na zijn 15e verjaardag werd hij van het internaat naar een pleeggezin gestuurd. Jeugdzorg vond het namelijk beter om Benni strak te houden. Het afsteken van vuurwerk een week voor de jaarwisseling kon wel eens het begin zijn van een reeks ernstige misdrijven. Toen Benni het afdeed als kattekwaad vertelde Jeugdzorg dat zij echt wel wisten wat goed voor hem was. Hij wilde toch niet ontsporen, nou dan!

Twee dagen het schoolplein vegen was onvoldoende. Een pleeggezin dus.

De familie zou hem opvoeden als ware het hun eigen kind. Maar, zouden die stugge Noord-Hollanders hem niet gek vinden? Zijn bijbaantje in de vulploeg bij Albert Heijn zorgde ervoor dat hij na een jaar een eigen laptop kon kopen. Dan hoefde hij met het maken van z’n werkstukken niet meer te wachten tot zijn pleegbroers naar bed waren. Voor de zekerheid kocht hij een slot voor zijn slaapkamer. Een laptop kostte in Benni’s moederland een jaarsalaris.

Vlak voordat Benni 17 jaar was slaagde hij voor zijn laatste theorie-examen aan de Hogeschool. Nog een jaar stage en zijn toekomst lag voor hem open. De verblijfsvergunning die hij op zijn 18e verjaardag kon ophalen zou de rest doen. Met werk zou hij geld verdienen, een woning huren en voor zijn familie 5000 kilometer zuidelijker zorgen.

Toen op een ochtend zijn laptop was verdwenen kon de politie niets doen. Dat de slaapkamerdeur niet was vernield en dat alleen zijn pleegfamilie een kopiesleutel had betekende volgens de politie niets.

Helaas.

De stage ging niet door, dus geen diploma. Vijf dagen per week vulploeg werden een sleur. Spaargeld voor een laptop kwam er niet meer. Het busabonnement werd duurder en de bijdrage van Jeugdzorg steeds kleiner.

Kon echt niemand begrijpen dat Benni zijn pleegbroer uitschold en wegduwde? Hij had toch gezegd dat het best een mooie laptop was? De opbrengst was ingeruild tegen een weekend breezeren op het platteland.

De kinderechter moest hem volgens eigen zeggen wel veroordelen, een werkstraf was Benni’s deel. Daar zou hij wel van leren.

Maar er viel niets meer te leren. Over enkele weken werd Benni 18 jaar. Zijn kado, een enkele vliegreis retour Afrika.

Nog geen 18 en al 2 politiecontacten, dan moet je niet zeuren.

Benni weigerde zijn kado, hij leende geld en vertrok vrijwillig.

Zijn advocaat adviseerde hoger beroep, Benni vond het best als het maar zonder hem was.

Benni werkt in een alimentari in M. Geen pleeggezin, geen woning, en geen geld. Aan een laptop heb je hier toch niets.

In hoger beroep werd (zonder Benni) recht gesproken, hij kreeg een voorwaardelijke straf. Dat betekent doorgaans: nog een kans. Maar niet voor Benni. Benni had toch vrijwillig NL verlaten?

Geen wonder

Er is niet altijd tijd om op zoek te gaan naar een wonder. Soms moet er “gewoon” gewerkt worden. Alhoewel, gewoon…

maandag: behandeling verzoek stiefouderadoptie door de rechtbank.

dinsdag: ‘s-ochtends behandeling strafzaak van een vermoedelijk psychisch gestoorde verdachte. ‘s-Middags getuigenverhoren in verband met de diefstal van een boot.

woensdag: behandeling strafzaak van een verslaafde veelpleger.

donderdag: ‘s-ochtends twee strafzaken waar het gaat om de verlenging van het voorarrest.
‘s-Middags een strafzaak van een net meerderjarige verdachte die ruim 3 jaar geleden vermoedelijk betrokken is geweest bij het op z’n kant zetten van 2 auto’s. Daarna een kinderstrafzaak waarbij de verdachte net 16 jaar is en door de politie zal worden opgehaald om de behandeling verplicht bij te wonen.

vrijdag: rechtzaak waarbij de autoriteiten van Estland de overlevering hebben gevraagd van een inwoner van dat land die in Nederland is aangehouden.

Heel misschien gebeurt er deze week aan de achterkant van het recht toch nog een wonder. Ik zal er in ieder geval niet naar op zoek gaan. Helaas, geen tijd…

oorspronkelijk geplaatst op september 23, 2008